Қ А У Л Ы

2025 жылғы 18 желтоқсан №6003-25-00-2к/4213 Астана қаласы

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық соты, төрағалық етуші судья Г.Бастаубаев, судьялар А.Даненова, А.Токсанбаев, талап қоюшы М.Сайрамбаев, оның өкілі Н.Иманқұловтың қатысуларымен

ашық сот отырысында талап қоюшы Метесбай Шамуратович Сайрамбаевтың жауапкерлер Лесбек Метесбайұлы Метесбайға, Исламбик Султановқа, «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне, «Ali&Halid» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне, жеке нотариус Карлыгаш Мамыровна Сералиеваға, «Азаматтарға арналған үкімет» Мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамына, жауапкер жағындағы даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар Асылжан Асанұлы Жұмаділләға, Балжан Болатбекқызы Калдыбекке, жеке нотариус Жанат Нургазовна Нуржауоваға сатып алу-сату шарттарын, олардың тіркелуін жарамсыз деп тану, мүлікті қайтаруға міндеттеу туралы талап қоюымен қабылданған Түркістан облыстық сотының азаматтық icтep жөніндегі сот алқасы 2025 жылғы 2 шілдедегі қаулысына талап қоюшының кассациялық шағымы бойынша келіп түскен азаматтық істі қарап,

А Н Ы Қ Т А Д Ы :

М.Сайрамбаев жоғарыда көрсетілген талап қоюымен сотқа жүгінген. Түркістан облысы Сайрам аудандық сотының 2025 жылғы 2 ақпандағы шешімімен талап қою қанағаттандырылған.

Түркістан облыстық сотының азаматтық icтep жөніндегі сот алқасы 2025 жылғы 14 мамырдағы ұйғарымымен шешімнің күші жойылып, азаматтық іс бірінші сатыдағы сот қағидалары бойынша мәні бойынша қарау үшін апелляциялық сатыдағы соттың іс жүргізуіне қабылданған.

2025 жылғы 2 шілдедегі алқа қаулысымен талап қою қанағаттандырусыз қалдырылған.

Талап қоюшы кассациялық шағымында апелляциялық сатыдағы соттың қорытындылары істің мән-жайларына сәйкес келмейтінін, сот актісімен даулы жылжымайтын мүліктің мұрагерлерінің құқықтары бұзылғанын көрсетіп, алқа қаулысының күшін жойып, талап қоюды қанағаттандыруды сұрайды.

Сот тараптардың түсіндірмелерін тыңдап, шағым уждері мен іс құжаттарын зерделеп, келесі тұжырымға келді.

әрі – АПК) 438-бабы 5-бөлігіне сәйкес заңсыз сот актiсiн шығаруға әкеп соққан, материалдық және процестік құқық нормаларының елеулi түрде

бұзылуы, заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негiздер болып табылады.

Апелляциялық сатыдағы сотпен іс бойынша мұндай заң бұзушылықтарға жол берілмеген.

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 167-бабына сәйкес бір адамның (сенім білдірушінің) өз атынан өкілдік ету үшін екінші адамға (сенім білдірген) берген жазбаша уәкілдігі сенімхат деп танылады.

Мүлікке билік жасауға және нотариаттың куәландыруын талап ететін мәмілелер жасауға берілетін сенімхатты, егер заң құжаттарында өзгеше белгіленбесе, нотариат куәландыруға тиіс.

АК-нің 169-бабында сенім білдірілген адам өзіне уәкілеттік берілген әрекетті өзі жасауға тиіс деп көрсетілген.

АК-нің 158-бабы 1-тармағына сай мазмұны заңнама талаптарына сәйкес келмейтін мәміле, сондай-ақ құқықтық тәртіп негіздеріне көрінеу қайшы келетін мақсатпен жасалған мәміле, егер осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, дауланатын мәміле болып табылады және сот оны жарамсыз деп тануы мүмкін.

АК-нің 159-бабы 10-тармағы бойынша бiр тарап өкiлiнiң екiншi тараппен зұлымдық ниетте келiсуi нәтижесiнде жасалған мәмiленi сот жәбiрленушi тараптың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн. Жәбiрленушi тарап шеккен залалды жәрдем беру тәртiбiмен өтеу (осы Кодекстiң 9-бабы 4-тармағы) терiс пиғылды өкiлге жүктелуi мүмкiн.

АПК-нің 72-бабына сай әр тарап өзінің талаптары мен қарсылықтарының негізі ретінде сілтеме жасайтын мән-жайларды дәлелдеуге, қорғану құралдарын пайдалануға, фактілерді растауға, оларға дау айтуға, процесті адал жүргізуге сәйкес келетін және іс жүргізуге жәрдемдесуге бағытталған дәлелдемелерді және дәлелдемелерге қарсы қарсылықтарды судья белгілеген мерзімдерде келтіруге тиіс.

АПК-нің 48-бабы 2-бөлігіне, 225-бабы 2-бөлігіне сәйкес сот өз бастамасы бойынша талап қою нысанасын немесе негізін өзгертуге құқылы емес, істі талап қоюшы мәлімдеген талаптар шегінде шешеді.

Неке қию туралы анықтамаға сәйкес Метесбай Шамуратович Сайрамбаев пен Күлжахан Байсеркеш арасында 1983 жылғы 21 сәуірде некелері тіркелген.

Қайтыс болуды мемлекеттік тіркеу туралы хабарламаға сәйкес туралы куәлікке сәйкес Күлжахан Байсеркеш 2022 жылғы 5 тамызда қайтыс болған.Қайнарбұлақ ауылдық округінің әкімі мен М.Сайрамбаев арасында 2005 жылғы 14 желтоқсанда жасалған №5138 сатып алу-сату келісім шарты бойынша кадастрлық №19-295-021-184, көлемі 0,1499 гектар жер телімі М.Сайрамбаевқа жеке меншікке сатылған.

2006 жылғы 13 маусымдағы №333 Қайнарбұлақ ауылдық округінің әкімінің шешімі негізінде, М.Сайрамбаевқа Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ ауылдық округі, Көмешбұлақ ауылы, Мусаев көшесі бойынан монша құрылысы үшін көлемі 0,1499 гектар жер телімі жеке меншікке сатылып берілген.

2022 жылғы 27 желтоқсандағы №8773 ретпен куәландырылған заң бойынша мұраға құқық туралы куәлікке сәйкес, Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ ауылдық округі, Қасымбек датқа ауылы, К.Мусаев көшесі №2А тұрғын үйді, №19-295-021-179 жер телімімен М.Сайрамбаев мұраға иеленген.

2024 жылғы 26 ақпандағы нотариус С.Танбергеновтың №555 ретпен тіркелген М.Сайрамбаевтың атынан Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ ауылдық округі, Қасымбек датқа ауылы, Новостроика көшесі №292А, кадастрлық №19-295-021-184, көлемі 0,1499 гектар жер телімімен тұрғын үй емес құрылысты, Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ ауылдық округі, Қасымбек датқа ауылы, К.Мусаев көшесі №2А тұрғын үйді, №19-295-021-179 жер телімімен сатуға және басқа да әрекет жасауға Л.Метесбайға сенімхат берген.

Жеке нотариус К.Сералиева куәландырған М.Сайрамбаевтың атынан берілген сенімхат бойынша Л.Метесбай және А.Жұмәділләның атынан берілген сенімхат бойынша И.Султановпен рәсімделген 2024 жылғы 26 ақпандағы №848 сатып алу-сату шарты негізінде Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ ауылдық округі, Қасымбек датқа ауылы, Новостроика көшесі №292А, кадастрлық нөмері №19-295-021-184, көлемі 0,1499 гектар жер телімі мен монша 20 000 000 теңгеге А.Жұмәділләға сатылған.

Жеке нотариус К.Сералиева куәландырған М.Сайрамбаевтың атынан берілген сенімхат бойынша Л.Метесбай және А.Жұмәділлә «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан әрі – серіктестік) жалғыз қатысушысы Б.Калдыбектің атынан берілген сенімхат бойынша А.Жұмәділләмен рәсімделген 2024 жылғы 27 ақпандағы №864 сатып алу-сату шарты негізінде Түркістан облысы, Сайрам ауданы, Қайнарбұлақ ауылдық округі, Қасымбек датқа ауылы, К.Мусаев көшесі №2А тұрғын үй, №19-295021-179 жер телімімен «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне 10 000 000 теңгеге сатылған. Талап қоюшы М.Сайрамбаев талап қоюын ұлы Л.Метесбай өзінің атынан сенімхат негізінде моншаны және тұрғын үйді сатып, 50 000 000 теңгені өзіне беретін болып келіскенін, алайда, ұлы өзін алдап, аталған жылжымайтын мүліктерді арзан бағаға сатып жібергенін, ақшаны бермегенін, А.Қалдыбектің «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің атынан мәміле жасауға өкілеттігі болмағанын, мәмілелер заң талаптарына сәйкес келмейтінін, мәміле бiр тарап өкiлiнiң екiншi тараппен зұлымдық ниетте келiсуi нәтижесiнде жасалғанын көрсетіп, 2024 жылғы 26 ақпандағы №848 М.Сайрамбаевтың атынан

Л.Метесбай мен И.Султановтың атынан А.Жұмаділләнің (И.Султановтың 2024 жылғы 24 ақпандағы берген сенімхаты негізінде) арасындағы және 2024 жылғы 27 ақпандағы №864 М.Сайрамбаевтың атынан Л.Метесбай мен «AgordaLiftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі атынан А.Жұмаділләнің (серіктестіктің директоры А.Сайрамбаевтың 2024 жылғы 26 ақпандағы берген сенімхаты негізінде) арасында жасалған тұрғын үй мен жер телімін сатып алусату келісім шарттарын жарамсыз деп тануды сұраған.

Апелляциялық сатыдағы сотымен анықталғандай, талап қоюшы М.Сайрамбаевпен даулы тұрғын үй мен моншаны сатуға сенімхатты ұлы Л.Метесбайға өз еркімен берген. Оларды сату не кепілге қою үшін берілгенін талап қоюшы теріске шығармаған. Сенімхат нотариатпен куәландандырылған. Даулы шарттарды жасаған кезде Л.Метесбай М.Сайрамбаевтың атынан сенімхаттың негізінде өзі әрекет еткен. Даулы шарттар жасалған кезде сенімхаттар заңды күшінде болған. Талап қоюшымен мәмілелерді Л.Метесбайдың сатып алушы тараппен зұлымдық ниетте келісуі нәтижесінде жасалғанын растайтын дәлелдемелер сотқа ұсынылмаған. Даулы монша 2024 жылғы 27 мамырдағы нотариус Н.Жолшыбековамен куәландырылған сатып алу-сату шартына сәйкес, И.Султанов пен «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне 20 000 000 теңгеге сатылып, серіктестіктің атына тіркелген. 2024 жылғы 8 маусымдағы тілхатқа сәйкес Метесбай Л. сатылған моншаның құны 27 000 000 теңгені В.Пазыловадан қолма-қол алған. Осыдан кейін 2024 жылғы 11 қазандағы нотариус Н.Жолшыбекова куәландырған сатып алу-сату шартымен «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің 100 % жарғылық капиталы оның қатысушысы Б.Калдыбекпен А.Пазыловаға сатылған. Даулы тұрғын үйді 2024 жылғы 5 наурызда нотариус К.Сералиева куәландырған сатып алу-сату шарты бойынша Н.Кулимбетов «Agorda-Liftzavod» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінен 10 000 000 теңгеге сатып алып, ақшасын Н.Кулимбетов 2024 жылғы 4 наурыздағы төлем құжатымен серіктістікке төлеген. 2024 жылғы 27 мамырдағы моншаны сатуға қатысты және 2024 жылғы 5 наурыздағы тұрғын үйді сатуға қатысты шарттар талап қоюшымен дауланбаған. Сот алқасы осы мән-жайларды ескеріп, даулы монша мен тұрғын үйді талап қоюшының еркінен тыс кетті деуге негіз жоқ екені, олардың соңғы және қазіргі кездегі меншік иелері адал сатып алушылар болып табылатыны туралы дұрыс тұжырым жасап, талап қоюды қанағаттандырусыз қалдырған.

Сонымен қатар, апелляциялық сатыдағы сот А.Жұмаділлаға серіктестіктің атынан әрекет етуге серіктестіктің директоры А.Сайрамбаевпен (талап қоюшы М.Сайрамбаевтың ұлы) 2024 жылғы 26 ақпанда сенімхат берілгенін ескеріп, талап қоюшы М.Сайрамбаевтың үшінші тұлға Б.Калдыбектің мүлікті сатып алу туралы серіктестіктің қатысушысының шешімінің және сенімхаты болмауы талап қоюшының құқығы мен мүдделерін бұзбайтынымен теріске шығарылатыны туралы дұрыс құқықтық баға берген.

Одан бөлек, даулы тұрғын үй мен жер телімі серіктестіктің атына тіркеліп, кейіннен жылжымайтын мүлік сатылғаны серіктестіктің қатысушылысы келісім бергенін білдіреді.

Жауапкер Л.Метесбай шағымға келтірген қарсы пікірінде апелляциялық сатыдағы соттың қаулысымен келісетінін, шағымды қанағаттандырусыз қалдыруды сұраған. Осыған байланысты, талап қоюшының өзіне даулы мәмілелер бойынша ақша берілмегені туралы уәжі даулы мәмілелерді жарамсыз деп тануға негіз болмайды.

АК-нің 1072-бабы 2-тармағына және 1072-1-бабы 2-тармағына сәйкес мұрагердiң мұраның бiр бөлiгiн қабылдағаны өзiне тиесiлi барлық мұраны қабылдағанын бiлдiредi. Егер мұрагер мұрагерлiктi iс жүзiнде қабылдағанын куәландыратын iс-әрекеттер жасаған болса, атап айтқанда, мұрагер: мұраға алынған мүлiктi иеленуге немесе басқаруға кiрiссе, өзгеше дәлелденгенге дейiн мұрагер мұраны қабылдады деп танылады.

Көрсетілген құқық нормалары негізінде М.Сайрамбаев мұралық тұрғын үйді қабылдап алғандықтан, моншаны да қабылдаған болып саналады. Талап қоюшы басқа мұрагерлер заң бойынша мұраға құқық туралы куәлікті алмағанын жоққа шығармайды. Талап қоюшының өзі бұл жылжымайтын мүлікті игеріп басқарғаны сатуға ниеті болғаны және ұлына оны сату үшін сенімхат бергенімен дәлелденеді. Осыған байланысты моншаға қатысты мәмілемен қайтыс болған жұбайының үлесі бойынша басқа мұрагерлердің құқықтары бұзылғаны туралы шағым уәжі негізсіз болып табылады.

Апелляциялық сатыдағы сотпен талап қоюшы мәлімдеген талаптары шегінде іс үшін маңызы бар мəн-жайлар ауқымы жан-жақты, толық анықтаған, процестік және материалдық құқық нормалары дұрыс қолданылған. Апелляциялық сатыдағы соттың қорытындылары істің мән-жайларына сәйкес келеді.

Кассациялық шағымда көрсетілген уәждер материалдық құқық нормалары мен іс бойынша жинақталған дәлелдемелерді қайта бағалауға байланысты келтірілгендіктен, сот оларды негізсіз деп санайды. Шағымның уəждері сот алқасының қаулысын күшін жоюға немесе өзгертуге негіз болып табылмайды.

Сондықтан, сот алқасының қаулысы күшінде, кассациялық шағым қанағаттандырусыз қалдырылады.

АПК-нің 451-бабы 2-бөлігі 1)-тармағын басшылыққа алып, сот

Қ А У Л Ы Е Т Т І :

Түркістан облыстық сотының азаматтық icтep жөніндегі сот алқасы 2025 жылғы 2 шілдедегі қаулысы күшінде, талап қоюшының кассациялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылсын.

Төрағалық етуші судья Г.Бастаубаев

Судья

А.Даненова А.Токсанбаев