№6003-25-00-2к/666

№6003-25-00-2к/956

№6003-25-00-2к/980

ҚАУЛЫ

2025 жылғы 9 қыркүйек Астана қаласы

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот құрамында: төрағалық етуші судья Ж.К.Рустембеков, судьялар Л.С.Алпысова, А.О.Тогумбетова,

талап қоюшы Г.Б. Аширбекованың өкілдері - адвокат А.Б. Тавашаровтың, О.Н.Керімбектің, жауапкерлер А.А. Мусабекованың, Г.Е. Салыбекованың өкілі - Е.К. Тастанбековтың, үшінші тұлғаның өкілі М. Айдарұлының қатысуларымен, ашық сот отырысында, талап қоюшы Гульжан Байузаковна Аширбекованың жауапкерлер Лаззат Бакбергеновна Абильдаеваға, Уалихан Тузелович Амановқа, Қажым Мұстафаұлы Жүсіпке, Аманкул Абылхановна Мусабековаға, Гульнара Есенкельдыевна Салыбековаға, Шымкент қаласының әкіміне, Шымкент қаласының сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасына, «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамына, нотариус Лайла Калкабековна Бабаеваға, нотариус Ирина Валерьевна Баспаковаға, үшінші тұлғалар: «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамына, нотариус Кайсар Нурмаханович Копбаевқа әкімнің шешімін, сатып алу-сату шарттарын, сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану және жер учаскелерінің беттесуін жою туралы талап қоюы жөніндегі электрондық форматтағы азаматтық істі жауапкерлер А.Мусабекованың, Г.Е.Салыбекованың және үшінші тұлға «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамының Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 19 наурыздағы шешіміне және Шымкент қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 21 мамырдағы қаулысына берген кассациялық шағымдары бойынша қарап,

АНЫҚТАДЫ:

Талап қоюшы Тассай ауыл округі әкімінің Л.Б.Абильдаеваға жер учаскесін беру туралы 2006 жылғы 24 сәуірдегі №4656 шешімін, Л.Б. Абильдаева мен А. Мусаеваның арасында жасалынған 2011 жылғы 13 қазандағы даулы жер учаскесін сатып алу-сату шартын, А. Мусаева мен А.А. Мусабекова арасында жасалынған 2015 жылғы 7 қазандағы жер учаскесін сатып алу-сату шартын, А.А. Мусабекова мен Г.Е. Салыбекова арасында жасалынған тұрғын үйді жер учаскесімен сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану және жер учаскелерінің беттесуін жою туралы талап қоюмен сотқа жүгінген.

Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 19 наурыздағы шешімімен талап қою ішінара қанағаттандырылған.

Л.Б.Абильдаева мен А.Мусаева арасында жасалған нотариус Л.К.Бабаева куәландырған 2011 жылғы 13 қазандағы №20157 санды реестрде тіркелген сатып алу-сату шарты, А.Мусаева мен А.А.Мусабекова арасында жасалған нотариус И.В.Баспакова куәландырған 2015 жылғы 13 қазандағы №3275 санды реестрде тіркелген сатып алу-сату шарты, А.А.Мусабекова мен Г.Е.Салыбекова арасында жасалған нотариус К.Н.Копбаев куәландырған 2023 жылғы 3 қазандағы №3569 санды реестрде тіркелген сыйға тарту шарты жарамсыз деп танылған.

Жауапкер Л.Б.Абилдаеваға Тассай ауылдық округінің әкімімен берілген 2006 жылғы 24 сәуірдегі №4656 шешімі жарамсыз деп танылған. Талап қоюдың қалған бөлігі қанағаттандырудан бас тартылған. Сот шығындары туралы мәселе шешілген.

Шымкент қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 21 мамырдағы қаулысымен аталған сот шешімі өзгеріссіз, үшінші тұлға «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамының апелляциялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылған.

Жауапкерлер А.Мусабекова, Г.Е.Салыбекова және үшінші тұлға «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы кассациялық шағымдарында бірінші сатыдағы және апелляциялық соттармен іс үшін маңызы бар мәнжайлар ауқымы дұрыс айқындалмағанын және анықталмағанын, істің мәнжайларына дұрыс баға берілмегенін, материалдық құқық нормаларының елеулі түрде бұзылғанын көрсетіп, сот актілерінің күшін жойып, талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім қабылдауды сұрайды.

Жауапкерлер мен үшінші тұлға өкілдерінің кассациялық шағымдарды қолдаған түсініктерін, талап қоюшы өкілдерінің кассациялық шағымдарға қарсылықтарын тыңдап, іс құжаттарын зерделеп, кассациялық сот келесі тұжырымға келді.

Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі - АПК) 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес заңсыз сот актiсiн шығаруға әкеп соққан материалдық және процестік құқық нормаларының елеулi түрде бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негiз болады.

Жергілікті соттармен мұндай заң бұзушылықтарға жол берілген.

Азаматтық істің құжаттарына сәйкес Б.Алякбарованың Тассай ауыл округі, Тұран ауылы, Жаңақұрылыс көшесі №1446-А көлемі 1000,0 шаршы метр жер учаскесіне жеке меншік құқығы Тассай ауыл округ әкімінің 2006 жылғы 18 ақпандағы №980 санды шешімі негізінде пайда болған.

Аталған жер учаскесіне меншік құқығын беретін акт рәсімделіп, №19295-187-1183 санды кадастрлық іс арналған.

2011 жылғы 29 маусымдағы сыйға тарту шарты бойынша Б.Алякбарова жер учаскесін қызы Г.Б.Аширбековаға (талап қоюшы) сыйға тартқан.

Жауапкер Л.Б.Абильдаеваның Тассай ауыл округі, Тұран ауылы, Жаңақұрылыс көшесі №76, көлемі 1000,0 шаршы метр жер учаскесіне меншік құқығы Тассай ауыл округ әкімінің 2006 жылғы 24 сәуірдегі №4656 санды шешімі (бұдан әрі - Әкім шешімі) негізінде пайда болған.

2011 жылғы 13 сәуірде Л.Б.Абильдаева аталған жер учаскесін сатуға У.Т.Амановқа қайта сенімхат беру құқығымен үш жылға нотариалды куәлендірген сенімхат берген.

2011 жылғы 11 қазанда У.Т.Аманов даулы жер учаскесін сатуға Ф.А. Бекшораеваға сенімхат берген.

2011 жылғы 13 қазандағы жер учаскесін сатып алу-сату шартымен сенімхат негізінде Ф.А.Бекшораева Шымкент қаласы, Тұран мөлтек ауданы, Жаңақұрылыс көшесі №76 жер учаскесін А.Мусаеваға сатқан.

2015 жылғы 7 қазандағы сатып алу-сату шарты негізінде А. Мусаева Шымкент қаласы, Қаратау ауданы, Тұран мөлтекауданы, Жаңақұрылыс көшесі №76А мекенжайы бойынша, алаңы 0,1000 га. жер учаскесін А.А.Мусабековаға сатқан.

А.А.Мусабекова даулы жер учаскесінде тұрғын үй құрылысын жүргізіп, 2023 жылғы 3 қазандағы сыйға тарту шарты негізінде ол тұрғын үйді жер учаскесімен Г.Е.Салыбековаға сыйға тартқан. Бірінші сатыдағы сот талап қоюдың Әкім шешімін, сатып алу-сату шарттарын және сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану туралы бөлігін қанағаттандырғанда Тассай ауылдық округі әкімімен жерді жауапкер Л.Б Абильдаеваға беру туралы шешімі іс жүзінде қабылданбағанын, Л.Б.Абильдаеваға жерді бөлу кезінде Қазақстан Республикасының Жер кодексінің (бұдан әрі -Жер кодексі) 43 бабының талаптары сақталмағанын, соның салдарынан тараптардың жер учаскелерінің беттесуіне әкеп соққанын негізге алған.

Апелляциялық сот бірінші сатыдағы соттың бұл шешімімен келіскен.

Алайда, жергілікті соттардың бұл тұжырымдары істің анықталған мәнжайына негізделмей, іс бір жақты қаралынып, нәтижесінде дұрыс шешім шығарылмаған.

Бірінші сатыдағы сот талап қоюшының Әкім шешімін жарамсыз деп тану туралы талабын қанағаттандырғанда аталған шешімнің мұрағатта жоқ екені және осы ауыл округі әкімінің 2006 жылғы 30 желтоқсандағы №2917

санды шешімімен аяқталатыны көрсетілген Шымкент қаласының жер ресурстарын басқару Департаментінің (бұдан әрі -Департамент) 2023 жылғы 13 сәуірдегі №1—13-03-03-/330-И санды талап қоюшы Г.Б.Аширбековаға берген жауап хатымен негіздеген.

Азаматтық істі қарау барысында дауланып отырған Әкім шешімінің жалғандығы туралы мәселе құқық қорғау органымен тексерілмегені жергілікті соттардың назарынан тыс қалған.

Әкім шешімінің мұрағатта болмауы және ауыл округі әкімінің 2006 жылғы 30 желтоқсандағы жер бөлу туралы соңғы шешімі №2917 реттік санмен аяқталуы дауланған Әкім шешімін жарамсыз деп тануға жеткіліксіз болып табылады.

Жауапкер Л.Б.Абильдаеваның жер учаскесіне кадастрлық №19-309191-544 мемлекеттік акт Әкім шешімі негізінде берілгені істегі құжаттармен анықталған.

Жоғарыда көрсетілгендей 2011 жылғы 13 қазанда даулы жер учаскесі А. Мусаеваға, одан кейін 2015 жылғы 7 қазанда А.А.Мусабековаға сатылған.

Іс құжаттарымен А.А.Мусабекова даулы жер учаскесінде құрылыс алаңы 200 шаршы метр тұрғын үй соққаны, 2016 жылғы 9 тамызда №1511 тұрғын үйді пайдалануға қабылдау актісі қабылданылып, ол тіркеуші органда Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 118бабының 1, 2-тармақтарының және "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" 2007 жылғы 26 шілдедегі № 310 Қазақстан Республикасының Заңының талаптарына сай тиісті тіркеуден өткізілгені анықталған.

2023 жылғы 3 қазанда А.А.Мусабекова бұл тұрғын үйді жер учаскесімен сыйға тарту шарты негізінде Г.Е.Салыбековаға сыйға тартқан.

2023 жылғы 10 қазанда кепіл ұстаушы «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамы, қарыз алушы А.А.Мусабекова және кепіл беруші Г.Е.Салыбекова арасында кепіл шарты жасалып, ол бойынша қарыз алушы А.А.Мусабекованың кепіл ұстаушы «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамына 20 500 000 теңге қарызын қайтару міндеттемесін қамтамасыз ету үшін Тассай ауыл округі, Тұран ауылы, Жаңақұрылыс көшесі №76А, көлемі 0,1 га. жер учаскесіндегі тұрғын үй кепілге қойылған.

Департаменттің 2023 жылғы 13 сәуірдегі №1-13-03-03-/330-И санды хатында кадастрлық №19-295-187-1183 жер учаскесі (талап қоюшының жер учаскесі) кадастрлық іс құжатындағы координаттарына сәйкес, электрондық картаға енгізілген кезде кадастрлық №19-309-191-2167 және №19-309-1911752 басқа жер учаскелерімен беттесіп орналасатыны көрсетілген.

Жер кодексінің 43-бабының 10-тармақшасына сай жер учаскесінің

нақтылы (белгілі бір жердегі) шекарасы белгіленге дейін және құқық белгілейтін құжаттар берілгенге дейін жер учаскесін пайдалануға жол берілмейді.

Жергілікті соттар істі қарағанда талап қоюшы Г.Б.Аширбекованың Сайрам ауданындағы кадастрлық №19-295-187-1183 жер учаскесінің координаттары Шымкент қаласына өтпегеніне және оның Шымкент қаласы бойынша осы кадастрлық №19-295-187-1183 жер учаскесіне нақты жер құқығын алмағанына назар аудармаған.

Сондықтан талап қоюшының жер учаскесінің координаттары Сайрам ауданынан Шымкент қаласына ауыстырылмай тұрып оның жер учаскесі жауапкердің жер учаскесімен беттеседі деген сот тұжырымы дәйексіз болып табылады.

АК-нің 8-бабына сәйкес азаматтар өздеріне берілген құқықтарды жүзеге асырған кезде адал, парасатты және әділ әркеттер жасап, заңдардағы талаптарды, қоғамның адамгершілік қағидаттарын сақтауға тиіс. Азаматтарға басқа тұлғаға зиян келтіруге, құқықты өзге нысандара теріс пайдалануға, сондай-ақ құқықты оның мақсатына қайшы келетіндей етіп жүзеге асыруға бағытталған әрекеттерге жол берілмейді. Талап қоюшының 2006 жылы бөлінген жер учаскесін 17 жылдан астам ұзақ уақыт бойы іздемегені, жер учаскесінің нақты қайда орналасқанын анықтамағаны, оған қандай да бір мүдделілік, қызығушылық танытпағаны талап қоюшының бұл жер учаскесіне меншік құқығын сақтауға іс жүзінде ниетсіз болғанын айқындайды.

Істің мұндай тұрғысында талап қоюшы Г.Б.Аширбекованың қазіргі кезде жауапкер Г.Е.Салыбекованың меншігіндегі 2016 жылы құрылысы аяқталған тұрғын үйі орналасқан жер учаскесі заңсыз берілген және оның жер учаскесімен беттеседі деген уәждері дәлелсіз болып саналады.

Кассациялық сот жоғарыда көрсетілген негіздер бойынша сот актілері өзгертіліп, бірінші сатыдағы сот шешімінің талап қоюды қанағаттандыру туралы бөлігінің күші жойылуға, шешімінің бұл бөлігінде талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарылуға жатады деген тұжырымға келеді.

Сот шешімінің талап қоюшының жер учаскелерінің беттесуін жою туралы талабын қанағаттандырудан бас тарту туралы бөлігі заң талаптарына сай шығарылған. Кассациялық шағымдармен сот актілері бұл бөлігінде дауланбаған.

АПК-нің 451-бабы 2-бөлігінің 8) тармақшасын, 452-бабын басшылыққа алып, кассациялық сот

ҚАУЛЫ ЕТТІ:

Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 19 наурыздағы шешімі және Шымкент қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 21 мамырдағы қаулысы өзгертілсін.

Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 19 наурыздағы шешімінің талап қоюшы Г.Б.Аширбекованың талап қоюын қанағаттандыру туралы бөлігінің күші жойылсын. Шешімінің бұл бөлігінде талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім шығарылсын.

Сот актілерінің қалған бөлігі күшінде қалдырылсын.

Жауапкерлер А.Мусабекованың, Г.Е.Салыбекованың және үшінші тұлға «Банк ЦентрКредит» акционерлік қоғамының кассациялық шағымдары қанағаттандырылсын.

Төрағалық етуші, судья: Ж.Рустембеков

Судьялар: Л.Алпысова

А.Тогумбетова