ҚАУЛЫ

2025 жылғы 4 желтоқсан №6003-25-00-3к/821 Астана қаласы

Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық соты құрамында: төрағалық етуші - судья Қ.А.Мусетов,

судьялар Г.Б.Даулетова, М.К.Сатыбалдин,

Қазақстан Республикасының Бас прокурорының аға көмекшісі А.Төремұратұлының,

әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша жүргізіліп жатқан тұлға Е. Дәуітбекұлының, оның қорғаушысы А.А.Есниязовтың, жәбірленуші М.Н.Еспенбетовтың, Сырдария ауданы полиция бөлімінің инспекторы Р.С.Сүлейменовтың қатысуымен,

кассациялық тәртіппен ашық сот отырысында Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот төрағасының ұсынуы бойынша келіп түскен,

Еркебұлан Дәуітбекұлына қатысты Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3-бабының 1-бөлігі бойынша әкімшілік құқық бұзушылық туралы істі қарап,

АНЫҚТАДЫ:

Қызылорда облысы Сырдария аудандық сотының 2025 жылғы 25 қыркүйектегі қаулысымен Е.Дәуітбекұлы Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің (әрі қарай - ӘҚБтК) 73-3бабының 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықты жасағаны үшін кінәлі деп танып, оған 1 513 820 теңге көлемінде әкімшілік айыппұл тағайындалған.

Қызылорда облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 16 қазандағы қаулысымен бірінші сатыдағы сот қаулысы өзгеріссіз қалдырылған.

Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот төрағасының ұсынуында құқық нормаларын түсіндіруде және қолдануда бірізділіктің бұзылуына байланысты іс бойынша шығарылған сот қаулыларын кассациялық тәртіппен қайта қарауды сұраған.

Жәбірленуші мен полиция инспекторы соттардың қаулыларын өзгеріссіз қалдыру туралы пікірін, қорғау тарапының түсініктемелерін және ұсынудың уәждерін қолдаған прокурордың қорытындысын тыңдап, іс материалдарын зерттей келе, сот мына мән-жайларды анықтады. Кассациялық тәртіппен қайта қарау ӘҚБтК-нің 851-бабы 5-бөлігінің 3) тармақшасына сәйкес жүзеге асырылады.

Сот алқасының қаулысына сәйкес, «Еңбек мобильділігі орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің Сырдария ауданының Мансап орталығы» филиалының директоры Е.Дәуітбекұлы Сырдария ауданының Қоғамдық кеңес төрағасы М.Еспенбетовтың атына жазған 2025 жылғы 12 тамыздағы №01-1/329 хатымен соңғының абыройы мен қадiр-қасиетiне нұқсан келтiретiн, оның беделiн түсiретiн көрiнеу жалған мәлiметтер таратып, жала жапқан.

Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3-бабының 1-бөлігі бойынша жала жабу, яғни басқа адамның абыройы мен қадiр-қасиетiне нұқсан келтiретiн немесе оның беделiн түсiретiн көрiнеу жалған мәлiметтер таратып жасалған әрекет үшін әкімшілік жауаптылық көзделген.

Жала жабу әкiмшiлiк құқық бұзушылықтың субъективтік жағы тек қана тікелей қасақана пиғылмен сипатталады. Кінәлі адам өзінің мәлімдеп жатқан фактісінің басқа адамның абыройы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіріп, оның беделін түсіретін жалған екенін білу керек, қоғамға кауіпті зардаптардың болуын қалау керек.

Істің мән-жайына сәйкес, «Еңбек мобильділігі орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің Сырдария ауданының Мансап орталығы» филиалының директоры Е.Дәуітбекұлы Сырдария ауданының Қоғамдық кеңес төрағасы М.Еспенбетовтың атына 2025 жылғы 12 тамыздағы №01-1/329 хат жазып, Қоғамдық кеңестің электрондық поштасына жолдаған. Хатта Е.Дәуітбекұлы Қоғамдық кеңестің төрағасы М.Еспенбетовтың Тереңөзек кенті мәдениет үйіне қандай заң талаптарына байланысты тікелей жұмысқа тұрғандығын, Әлеуметтік кодекске сәйкес бос жұмыс орындарының қалыптасқаны жөнінде бес жұмыс күннің ішінде Мансап орталығына хабарлануы тиіс екендігін, Қоғамдық кеңестің төрағасы тұрған жұмысқа Мансап орталығында жұмыссыз ретінде тіркеуде тұрған азаматтар арасынан іріктеу жасалу керек екендігін, сондай-ақ қандай штат бірлікке, қандай мамандық бойынша тұрғандығын, мамандығы бар ма, күніне қанша сағат жұмыс орнында болатынын, функционалдық міндеттерің қандай екендігін сұратқан.

Іс бойынша Қоғамдық кеңестің төрағасы М.Еспенбетов жұмыссыз ретінде тіркеуде тұрмай, Тереңөзек кенті мәдениет үйіне техник-механик ретінде жұмысқа орналасқаны анықталған. Бұл ретте Е.Дәуітбекұлы қолданыстағы заңнаманы сақтау мақсатында және жұмыстың мүддесі бойынша өз міндеттерін орындау үшін Қоғамдық кеңес төрағасы М.Еспенбетовтың атына жоғарыда аталған хат жазып, қойылған сұрақтарға жауап алуға бағытталғаны анықталды. Сонымен Е.Дәуітбекұлы М.Еспенбетовтың абыройы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіріп, оның беделін түсіруге бағытталған қасақана пиғылы болмаған, ол өзінің әрекетінен қандай да болса зардаптардың болуын қаламаған. Е.Дәуітбекұлы адалдық ниетпен өзінің хат арқылы таратқан мәліметтерінің шындық екеніне сенген.

Осыған байланысты, сот бұл мән-жайдың өзі тұлғаны жауапкершілікке тартуға негіз бола алмайды деп есептейді, өйткені Е.Дәуітбекұлы онда болған ақпаратты тексеруге конституциялық құқығын пайдаланды. Сондықтан, Е.Дәуітбекұлының хаты жалған ақпарат тарату фактісін дәлелденген деп есептеуге негіз болып табылмайды.

Сондай-ақ, жәбірленуші М.Еспенбетов Е.Дәуітбекұлының жазған хаты салдарынан көпшілік алдында оның абыройы мен қадір-қасиетіне қандай нұқсан келгені, іскерлік беделі түскені ашып айтпады, тиісті дәлелдемелер табыс етпеді.

Сот отырысында зерттелген дәлелдемелер жиынтығы бойынша Е.Дәуітбекұлының ӘҚБтК 73-3-бабының 1-бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар жасаған кінәлілігі анықталмады.

ӘҚБтК-нің 741-бабының 1-бөлігінің 2) тармақшасына сәйкес, әкiмшiлiк құқық бұзушылық құрамы болмаса, әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы іс бойынша iс жүргiзудi бастауға болмайды, ал басталған iс тоқтатылуға жатады.

Демек, іс бойынша істің нақты мән-жайлары туралы зерттелген дәлелдемелерге сәйкес келмеуі және іс бойынша заңды дұрыс қолданбау орын алған, яғни бұл ӘҚБтК-нің 839, 840-баптарына сәйкес, бірінші және апелляциялық сатыдағы соттардың қаулыларының күші жойылып, Е.Дәуітбекұлына қатысты әкiмшiлiк құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты іс жүргізу тоқтатылуына, ал ұсыну қанағаттандыруға жатады деп санайды.

ӘҚБтК-нің 851-бабын басшылыққа ала отырып, сот

ҚАУЛЫ ЕТТІ:

Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3-бабының 1-бөлігі бойынша Еркебұлан Дәуітбекұлына қатысты Қызылорда облысы Сырдария аудандық сотының 2025 жылғы 25 қыркүйектегі, Қызылорда облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 16 қазандағы қаулыларының күші жойылсын.

Еркебұлан Дәуітбекұлына қатысты Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 73-3-бабының 1-бөлігі бойынша іс жүргізу тоқтатылсын.

Қылмыстық істер жөніндегі кассациялық сот төрағасының ұсынуы қанағаттандырылсын.

Төрағалық етуші К.А.Мусетов

Судьялар Г.Б.Даулетова

М.К.Сатыбалдин