ҚАУЛЫ
2026 жылғы 15 сәуір №6003-26-00-4к/191 Астана қаласы
Қазақстан Республикасының Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық соты құрамында:
төрағалық етуші – судья Д.Ә. Әбдіғалиев,
судьялар – М.А. Қасымов, Г.М. Ыдырысова,
ашық сот отырысында талап қоюшы Науша Абикеновна Кенжегулованың Алматы қаласы жер қатынастары басқармасының (ары қарай –басқарма, жауапкер) берген жауабын заңсыз деп тану туралы әкімшілік ісі бойынша қабылданған
Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының (бұдан әрі – МАӘС) 2025 жылғы 24 қарашадағы ұйғарымы, Алматы қалалық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының (бұдан әрі – ӘІжСА) 2026 жылғы 14 қаңтардағы ұйғарымына талап қоюшының берген кассациялық шағымы бойынша әкімшілік істі қарап,
АНЫҚТАДЫ:
Н. Кенжегулова жоғарыда аталған талап қоюмен сотқа жүгінген МАӘСтің 2025 жылғы 24 қарашадағы ұйғарымымен талап қою әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен қарауға жатпау салдарынан Қазақстан Республикасының Әкімшілік рәсімдік-процестік кодексінің (бұдан әрі – ӘРПК) 138-бабы екінші бөлігінің 11) тармақшасында көзделген негіз бойынша қайтарылған.
ӘІжСА-ның 2026 жылғы 14 қаңтардағы ұйғарымымен МАӘС-тің ұйғарымы өзгеріссіз қалдырылды.
Талап қоюшы кассациялық шағымында іс бойынша шығарылған бірінші және апелляциялық саты соттарының сот актілерімен келіспейтінін көрсетіп, олардың күшін жоюды сұраған.
Талап қоюшы соттың атына істі өзінің қатысуынсыз қарау туралы өтінішхат жолдаған.
Жауапкер өкілі кассациялық сот отырысына келмеді, сотқа келмеу себептерін хабарламады.
ӘРПК-нің 115-бабының бірінші бөлігіне сәйкес әкімшілік іске қатысатын адамдардың келмеуі оларға тиісінше хабарланған жағдайда сот отырысын өткізуге кедергі болып табылмайды.
Кассациялық сот іс құжаттарын зерттеп, шағымның уәждерін талқылап, төмендегідей тұжырымға келеді.
ӘРПК-нің 169-бабының 1-бөлігіне сәйкес кассациялық шағым жасау және кассациялық сатыдағы сотта іс жүргізу тәртібі, егер осы бапта өзгеше белгіленбесе, Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінде (бұдан әрі – АПК) көзделген қағидалармен айқындалады.
АПК-нің 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес материалдық және процестік құқық нормаларының елеулі түрде бұзылуы, заңсыз сот актісін шығаруға әкеп соққан жағдайда, сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз болып табылады.
Осы іс бойынша аталған заң бұзушылықтарға жол берілмеген. Іс материалдарынан талап қоюшы 2025 жылғы 7 қарашадағы ФЛ-2025-0391842 нөмірлі шағымына Алматы қаласының Жер қатынастары басқармасы берген жауабын заңсыз деп тануды жəне жауапкерді Алматы қаласы, Ш.Жəнібек көшесі, 39 мекенжайында орналасқан жер учаскесінде жер заңнамасының бұзушылықтарын жою бойынша шаралар қабылдауға міндеттеуді сұрайды.
Төмен тұрған соттар бұл талапты қараусыз қайтарып, даулы жауап əкімшілік акт болып табылмайтынын, осыған байланысты оған шағым жасауға жатпайтынын негізге алған.
Кассациялық шағымның уәждерін талқылап, іс материалдарын зерттей келе, кассациялық сот қабылданған сот актілерінің заңдылығы туралы қорытындыға келеді, өйткені олардың негізіне алынған мән-жайлар талап қоюды қайтару туралы тұжырымдардың дұрыстығын көрсетеді.
ӘРПК-нің 102-бабының екінші бөлігіне сай жария-құқықтық қатынастардан туындайтын, ӘРПК-де көзделген даулар әкімшілік сот ісін жүргізу тәртібімен соттардың соттылығына жатады.
ӘРПК-нің 4-бабының бірінші бөлігіне сәйкес:
әкімшілік акт – жария-құқықтық қатынастарда әкімшілік орган, лауазымды адам қабылдайтын, белгілі бір тұлғаның немесе айқындалатын тұлғалардың Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген құқықтары мен міндеттерін іске асыратын шешім;
әкімшілік әрекет (әрекетсіздік) – әкімшілік органның, лауазымды адамның жария-құқықтық қатынастардағы, әкімшілік акт болып табылмайтын әрекеті (әрекетсіздігі).
Бұл ретте дау нысанасы әкімшілік рәсімге қатысушының құқықтарын іске асырудан бас тартатын, оларды шектейтін, тоқтататын не оған белгілі бір міндеттер жүктейтін, сондай-ақ оның құқықтық жағдайын өзге де түрде нашарлататын акті немесе әрекет (әрекетсіздік) болып табылады.
Осылайша, даулы құқықтық қатынастарға ӘРПК-нің 138-бабы екінші бөлігінің 11) тармақшасы ережелерін қолдану және талап қоюды осы негіздер бойынша қайтару дұрыс болып табылады.
АПК-нің 426 және 452-баптарына сәйкес, жаңа дәлелдердің болмауына байланысты шағым қанағаттандырусыз қалдырылған кезде қаулының уәждеу бөлігінде бірінші сатыдағы соттың шешіміне өзгерістер енгізу не оның күшін жою үшін АПК-да көзделген негіздердің жоқ екендігі ғана көрсетіледі.
Кассациялық шағымның уәждері мазмұны, мәні және мақсаты жағынан бірінші және апелляциялық сатыдағы соттарда келтірілген уәждерге ұқсас болып табылады. Аталған уәждер соттармен қаралып, оларға тиісті баға берілген. Кассациялық шағымда жаңа уәждер келтірілмеген. Іс бойынша мән-жайлар дұрыс анықталған, материалдық және процестік құқық нормалары дұрыс қолданылғандықтан, кассациялық сот шағымданып отырған сот актілерінің күшін жоюға негіздер таппайды.
Осы мән-жайлар бойынша талап қоюшының кассациялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылуға жатады.
ӘРПК-нің 169-бабының бірінші бөлігін, АПК-нің 451-бабы екінші бөлігінің 1) тармақшасын басшылыққа ала отырып, кассациялық сот
ҚАУЛЫ ЕТТІ:
Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының 2025 жылдың 24 қарашадағы ұйғарымы, Алматы қалалық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2026 жылғы 14 қаңтардағы ұйғарымы күшінде қалдырылсын.
Талап қоюшының кассациялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылсын.
Төрағалық етуші Д. Әбдіғалиев
Судьялар М. Қасымов
Г. Ыдырысова
⚠️ Текст документа получен на интернет-ресурсе Верховного Суда Республики Казахстан.