6003-25-00-2к/3247

Қ А У Л Ы

2026 жылғы 13 қаңтар

Астана қаласы

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот құрамында: төрағалық етуші Ж.К. Рустембеков,

судьялар В.Е.Тохтарбаева, Л.Б.Мамырбаева,

аудармашы Р.Шайхының, талап қоюшы мен даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғаның өкілі А.М.Шабленнің, жауапкер Г.С.Мочалкин мен оның өкілі П.Б.Дмитриенконың, жауапкер «ПродСнабГрупп» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан әрі-ЖШС) өкілі Г.М.Рахметилдаеваның, жауапкер Б.А.Отаровтың, жауапкер «АстанаДар» ЖШС-нің өкілі Р.Р.Инукованың қатысуларымен,

ашық сот отырысында талап қоюшы «Астана қаласы «Алматы» ауданы əкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесінің жауапкер жеке кәсіпкер (бұдан әрі-ЖК) Геннадий Сергеевич Мочалкинге жер учаскесінде орналасқан сауда павильондарын босату бойынша тиісті шараларды қабылдауға міндеттеу туралы талап қоюы мен даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлға Астана қаласы Алматы ауданы əкімінің жауапкерлер ЖК Геннадий Сергеевич Мочалкинге, «Торговый Дом Феникс» ЖШС-не, ЖК Бауыржан Азаматович Отаровқа, «ПродСнабГрупп» ЖШС-не, «Астана-Дар» ЖШС-не, ЖК Бэтима Жангелдіқызы Баккелдіге жер учаскесінде орналасқан сауда павильондарынан босатуды міндеттеу туралы электронды азаматтық істі жауапкер Г.С.Мочалкиннің өкілі П.Б.Дмитриенконың Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2025 жылғы 24 сәуірдегі шешіміне және Астана қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 19 маусымдағы қаулысына берген кассациялық шағымы бойынша қарап,

АНЫҚТАДЫ:

Талап қоюшы «Астана қаласы «Алматы» ауданы əкімінің аппараты» мемлекеттік мекемесі (бұдан әрі – Аппарат) жауапкер жеке кәсіпкер ЖК Г.С.Мочалкинге жер учаскесінде орналасқан сауда павильондарын босату бойынша тиісті шараларды қабылдауға міндеттеу туралы талап қоюымен сотқа жүгінген.

Сонымен қатар, даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлға Астана қаласы Алматы ауданы əкімі (бұдан әрі – Әкім) жауапкерлер ЖК Г.С.Мочалкинге, «Торговый Дом Феникс» ЖШС-не, ЖК Б.А.Отаровқа, «ПродСнабГрупп» ЖШС-не, «Астана-Дар» ЖШС-не, ЖК Б.Ж.Баккелдіге жер учаскесінде орналасқан сауда павильондарынан босатуды міндеттеу туралы талап қоюымен сотқа жүгінген.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2025 жылғы 24 сәуірдегі шешімімен Аппараттың талап қоюы қанағаттандырусыз қалдырылған.

Осы сот шешімімен Әкімнің талап қоюы қанағаттандырылған.

Жауапкерлер ЖК Г.С.Мочалкинді, «Торговый Дом Феникс» ЖШС-і, ЖК Б.А.Отаровты, «ПродСнабГрупп» ЖШС, «Астана-Дар» ЖШС, ЖК Б.Ж.Баккелді, Астана қаласы Алматы ауданы Абылай хан даңғылы, 31, кадастрлық № 21-318-035-896 мекенжайындағы жер учаскесінде орналасқан сауда павильондарынан босатуға міндеттелген. Сот шығыстары туралы мәселе шешілген.

Астана қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 19 маусымдағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған.

Талап қоюшы кассациялық шағымында істі қарау барысында материалдық және процестік құқық нормаларының бұзылғанын, іс үшін маңызы бар мән-жайлардың шеңбері дұрыс анықталмағанын көрсетіп, сот актілерін өзгертуді, Әкімнің талап қоюын қанағаттандырусыз қалдыруды сұраған. Кассациялық сот тараптарды тыңдап, шағымның уәждерін талқылап, іс құжаттарын зерделеп, келесі қорытындыға келді. Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі - АПК) 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес заңсыз сот актiсiн шығаруға әкеп соққан материалдық және процестік құқық нормаларының елеулi түрде бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негiз болады.

Жергілікті соттармен мұндай заң бұзушылықтарға жол берілмеген.

Іс материалдарына сәйкес ЖК Г.С.Мочалкинге тиесілі Астана қаласы, Алматы ауданы, Абылай хан даңғылы, 31 мекенжайында орналасқан жер учаскесінде, «Встреча» дүкенінің маңында жауапкерлерге тиесілі коммерциялық мақсатта пайдаланылатын сауда павильоны орналастырылғандығы анықталған.

Аппарат ЖК Г.С.Мочалкинге жер учаскесіндегі сауда павильондарын босату бойынша тиісті шараларды қабылдауға міндеттеуді жүктеген.

«Торговый Дом Феникс» ЖШС-мен жасалған қосалқы жалдау шарттарының негізінде қалған жауапкерлер павильондар орналастырылған жер учаскесінің жалға алушылары болып табылады.

Аппараттың талап қоюына сәйкес павильондар тиісті рұқсат құжаттарынсыз орнатылған, Астана қаласының бас жоспарында көрсетілмеген, нобайлық жобасыз және тиісті мемлекеттік органның келісімінсіз орнатылған,

яғни Қазақстан Республикасының жерді пайдалану жəне құрылыстарды орналастыру тəртібін реттейтін қолданыстағы заңнамасын бұзылған.

Әкімнің талабына сәйкес павильондардың орналастыруы құрылыс, санитарлық жəне өрт қауіпсіздігі нормаларына қайшы, сондай-ақ тиісті түрде бекітілген нобайлық жобасыз және тиісті мемлекеттік органның келісімінсіз орнатылған.

Бірінші сатыдағы сот Әкімнің талап қоюын қанағаттандырғанда істің мән-жайларына, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 9-бабына және «Жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 1 және 33 баптарына сүйенген. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 30 қарашадағы №750 «Құрылыс ұйымдастыру жəне құрылыс саласындағы рұқсат беру рəсімдерін өткізу қағидаларын бекіту туралы» бұйрығының 20 және 22-тармақшаларына, Қазақстан Республикасы Жер кодексінің (бұдан әрі - Кодекс) 109-бабына, «Құрылыс, сəулет жəне құрылыс қызметі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - Заң) 47-бабына басшылыққа алған.

Астана қаласы, Алматы ауданы, Абылай хан даңғылы, 31 мекен жайындағы, кадастрлық № 21-318-035-896, жер учаскесідегі орналасқан павильондардың иесі ЖК Б.А.Отаров, «ПродСнабГрупп» ЖШС, «Астана-Дар» ЖШС мен ЖК Б.Ж.Баккелдіге тиесілі болғандары іс құжаттарымен дәлелденген.

Алайда, жер учаскесіндегі қосымша сауда павильондарының орналасуы Астана қаласының қолданыстағы бас жоспарымен жоспарланбағаны анықталған.

Кассациялық сот, соттардың жер учаскесінде орналасқан сауда павильондарынан босатуды міндеттеу туралы Әкімнің талабын дұрыс қанағаттандырған деп есептейді.

Талап қоюшының және дауға дербес талаптар қойған үшінші тұлғаның талап нысанына қатысты талаптары бір-біріне қайшы келеді, сондықтан бұл жағдайда аудан әкімі үшінші тұлға ретінде дербес талаптар коюы Заңға сәйкес келмейді деген жауапкердің уәжі келесі себептермен негізсіз.

«Жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» Заңның 1-бабының 2) және 4) тармақшаларына сәйкес әкім аппараты – жергілікті атқарушы органның (ол құрылған жағдайда), әкімнің қызметін қамтамасыз ететін және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды жүзеге асыратын мемлекеттік мекеме; ал жергілікті атқарушы орган (әкімдік) - облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың, ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) әкімі басқаратын, өз

құзыреті шегінде тиісті аумақта жергілікті мемлекеттік басқаруды және өзінөзі басқаруды жүзеге асыратын алқалы атқарушы органы болып табылады.

Аппарат алқалы атқарушы орган және ол заңды тұлға болып табылмайды. Сондықтан аппараттың талап қоюын қанағаттандырусыз қалдырғаны заңды.

Аудан (облыстық маңызы бар қала) әкiмiнiң құзырына Қазақстан Республикасының заңдарымен өзге де мәселелердi шешу жатқызылуы мүмкін екендігі «Жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» Заңның 33-бабының 2-тармағында анық көрсетілген.

Сондықтан Әкімнің талап қоюы заң нормаларына қайшы келмейді.

«Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 60-бабының 2- тармағының 5) және 7) тармақшаларына сәйкес жергілікті атқарушы органдарымен келiсу бойынша тапсырыс беруші (меншiк иесi) жобалау (жобалау-сметалық) құжаттамаларынсыз нобайлар (нобайлық жобалар) бойынша контейнермен, блокпен және модульмен орындалатын ықшам кешендерді, сондай-ақ құрастырмалы-бұзылмалы конструкциялардан тұрғызылатын сауда, қоғамдық тамақтану және тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындарына арналған бір қабатты ғимараттарды (құрылысжайларды) павильондар, осыған ұқсас құрылысжайлар салуды жүзеге асыра алады. Аталған норманың негізінде меншік иесінің тапсырысының негізінде павильондар жобалау-сметалық құжаттамаларынсыз жергілікті атқарушы органдарымен келiсілген нобайлық жобалар бойынша жүзеге асыра алатындығы нақты көрсетілген.

Жергілікті атқарушы органдарымен келiсілген нобайлық жобалар бар екендігін туралы дәлелдемелер жауапкерлермен сотқа ұсынылмаған.

Жауапкерлердің нобайлық жоба ретінде ұсынылған «Дизайн код павильонов у торгового дома «Встреча» құжаты жергілікті атқарушы органдарымен келiсілмеген.

Сондықтан жауапкерлердің 2022 жылдың басында каладағы коғамдық кеңістікті ұйымдастыру жөніндегі Астана каласы әкімдігінің іс-шараларын орындау аясында жүзеге асырылғаны және «Астана бас жоспары» ГЗЖИ» ЖШС-і Урбанистика орталығы аталған павильондардың дизайн-кодын әзірлеген дегені өз дәлелін таппады.

Жауапкердің АПК-нің 51-бабының талаптары бұзылған деген уәжі негізсіз, аталған норма талаптары сақталған және істі сот талқылауына дайындау аяқталғанға дейін дауға дербес талаптар койған үшінші тұлға процеске кіріскен.

Жергілікті соттар іс бойынша заңды маңызы бар мән-жайларды істі

нақты қарау кезінде дұрыс анықтаған. Істің материалдары сотпен толық, жанжақты және объективті зерттелген, тараптар ұсынған дәлелдемелерге жергілікті соттармен тиісті құқықтық баға берілген.

Сондықтан дауланып отырған сот актілері күшінде, кассациялық шағым қанағаттандырусыз қалдырылады.

АПК-нің 451-бабы 2-бөлігінің 1) тармақшасын, 452-бабын басшылыққа алып, сот

ҚАУЛЫ ЕТТІ:

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2025 жылғы 24 сәуірдегі шешімі және Астана қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 19 маусымдағы қаулысы күшінде қалдырылсын.

Жауапкер Г.С.Мочалкиннің өкілі П.Б.Дмитриенконың кассациялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылсын.

Төрағалық етуші: Ж.К.Рустембеков

Судьялар: В.Е.Тохтарбаева

Л.Б.Мамырбаева