ЖЕКЕ ҰЙҒАРЫМ

2026 жылғы 18 ақпан №6003-25-00-4к/2299 Астана қаласы

Қазақстан Республикасының Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық соты құрамында:

төрағалық етуші - судья Д.А. Әбдіғалиев,

судьялар, М.А. Қасымов, - Г.М. Ыдырысова

талап қоюшының өкілі Н.М. Қасымбековтің,

жауапкерлердің өкілдері О.Ә. Изтайдың және С.А. Алсеиповтің

қатысуымен,

жауапкердің Түркістан облысының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының 2025 жылғы 25 ақпандағы шешіміне және Түркістан облыстық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 24 шілдедегі қаулысына келіп түскен кассациялық шағымы бойынша

«Шарапхана» өндірістік кооперативінің жауапкерлері Қазығұрт ауданының әкіміне, «Қазығұрт аудандық жер қатынастары бөлімі» мемлекеттік мекемесіне, «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес акционерлік қоғамына қаулылар мен бұйрықтың күшін жою, әрекеттерді заңсыз деп тану туралы әкімшілік талап қоюы бойынша әкімшілік істі ашық сот отырысында қарап,

АНЫҚТАДЫ:

Түркістан облысының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының 2025 жылғы 25 ақпандағы шешімімен «Шарапхана» өндірістік кооперативінің талабы қанағаттандырылған.

Сот Қазығұрт ауданы әкімінің 2007 жылғы 4 сәуірдегі №142 қаулысын, Қазығұрт ауданы әкімінің 2024 жылғы 22 қазандағы №332 қаулысын, «Қазығұрт аудандық жер қатынастары бөлімі» ММ-нің 2024 жылғы 31 қазандағы №14 бұйрығын, №332 қаулы мен №14 бұйрықты мемлекеттік тіркеу жөніндегі Мемлекеттік корпорацияның әрекетін заңсыз деп танып, олардың күшін жойған.

Түркістан облыстық сотының әкімшілік істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 24 шілдедегі қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сотының 2026 жылғы 18 ақпандағы қаулысымен төменгі саты соттарының сот актілері күшінде қалдырылған.

Істі қарау барысында кассациялық сот Қазығұрт ауданы әкімдігі тарапынан жер ресурстарын басқару кезінде заңдылықтың жүйелі және өрескел бұзушылықтарын анықтады, бұл жер пайдаланушылардың құқықтары мен заңды мүдделеріне әсер еткен. Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі - АПК) 270-бабына сәйкес бұл мән-жайлар осы жеке ұйғарымды шығаруға негіз болып табылады.

Қазығұрт ауданы әкімдігі заңда белгіленген рәсімді сақтамай, жер учаскесін заңсыз алып қойғаны анықталды.

Атап айтқанда, Қазығұрт ауданы әкімдігінің 2007 жылғы 4 сәуірдегі №142 «Жер учаскелерін ауданның арнайы жер қорына қайтару туралы» қаулысымен 1 128,85 га жайылымдық жер (кадастрлық нөмірі 19-289-083-002), «Шарапхана» ӨК-нің ұзақ мерзімді жер пайдалану құқығында заңды негізде иеленген (2002 жылғы 23 қаңтардағы №32 қаулы және 2006 жылғы 20 наурызда тіркелген мемлекеттік акт негізінде), ауданның арнайы жер қорына қайтарылған деп жарияланған.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Жер кодексінің (2007 жылғы редакциясы) 82-бабының 3-тармағы талаптарын бұза отырып, жер учаскесін иесіз мүлік ретінде есепке қоюдың негізі тек жер пайдаланушының нотариалды куәландырылған жазбаша өтініші болып табылатыны ескерілмеген.

Соттар «Шарапхана» ӨК-нің 2007 жылғы 12 наурыздағы №2 хаты нотариалды куәландырылмағанын және тиісінше жер учаскесін алып қоюға заңды негіз бола алмайтынын анықтаған.

Бұдан бөлек, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 242бабының 3-тармағында көзделген жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу органында жер учаскесін иесіз мүлік ретінде есепке қою рәсімі жүргізілмеген.

Қазақстан Республикасының «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Заңының 3-бабын бұза отырып, №142 қаулы мемлекеттік тіркеуден өтпеген, сондықтан жер пайдалану құқығын тоқтатуға құқықтық салдар туындата алмайды.

Әкімдік жер учаскесін мемлекеттік немесе коммуналдық меншікке өткен деп тану туралы сотқа талап арызбен жүгінбеген, бұл заңда иесіз мүлікке құқықты тоқтатудың міндетті шарты ретінде тікелей көзделген.

Сонымен қатар, жер учаскесін үшінші тұлғаға заңсыз беру орын алған. Қазығұрт ауданы әкімдігінің 2007 жылғы 26 сәуірдегі №175 қаулысымен кадастрлық нөмірі 19-289-083-002 жер учаскесі, «Шарапхана» ӨК-нің заңды пайдалануында бола тұра, бұрынғы жер пайдаланушымен қолданыстағы шартты бұзбай және Жер кодексінің 48-бабында көзделген конкурстық рәсімдерді сақтамай, «Сіргелі-Нұржан» ЖШС-не 1 жыл мерзімге берілген.

2008 жылғы 12 маусымдағы №323 қаулымен жалдау мерзімі өз бетінше 1 жылдан 49 жылға өзгертілген, ал 2008 жылғы 4 тамызда «Сіргелі-Нұржан» ЖШС-мен №295 жалдау шарты жасалған.

Бұл әрекеттер Жер кодексінің 82-бабында көзделген жер пайдалану құқығын тиісті түрде тоқтату және 48-бабында көзделген мерзімі өткен жер учаскелерін конкурстық тәртіппен беру талаптарын айналып өту арқылы жасалған.

Түркістан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2023 жылғы 28 тамыздағы №5165-23-00-2/1340 заңды күшіне енген шешімімен 2008 жылғы 4 тамыздағы №295 жалдау шарты жер заңнамасының міндетті талаптарын бұза отырып жасалған деп танылып, жарамсыз деп танылған. Осылайша, әкімдіктің әрекеттерінің заңсыздығы заңды күшіне енген сот актісімен расталған.

Сонымен қатар, әкімдік құқықтық негіздерсіз жер учаскесін жалдау шартын біржақты тәртіппен заңсыз бұзған.

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 401 және 404-баптарына сәйкес шартты біржақты бұзу заңда немесе шартта көзделген жағдайларда ғана жол беріледі.

Қаралып отырған жағдайда 2024 жылғы 1 сәуірдегі жалдау шартының 13тармағына сәйкес шартты бұзу тараптардың келісімімен немесе сот шешімімен ғана мүмкін. Бұл шартты әкімшілік актімен тоқтатуға жол бермейді.

Кассациялық сот анықталған заң бұзушылықтар Қазығұрт ауданы әкімі аппараты мен жер қатынастары бөлімінде құқықтық жұмыстың тиісті деңгейде ұйымдастырылмауынан, жер учаскелеріне қатысты шешімдер қабылдау кезінде жер заңнамасы талаптарының жүйелі түрде ескерілмеуінен; шығарылатын құқықтық актілердің, оның ішінде олардың міндетті мемлекеттік тіркеуден өтуінің заңдылығына ведомствоішілік бақылаудың жеткіліксіздігінен; жер қатынастары саласында шешім қабылдайтын лауазымды тұлғалардың құқықтық білім деңгейінің жеткіліксіздігінен орын алған деп санайды.

Қазығұрт ауданы әкімдігі қызметінде заңдылықтың бұзылу фактілеріне жол бермеу мақсатында, сот оларды тиісті шаралар қабылдау үшін облыс әкімінің назарына жеткізуді қажет деп санайды.

АПК-нің 270-бабын басшылыққа ала отырып, кассациялық сот

Қазығұрт ауданы әкімі тарапынан жіберілген заң бұзушылықтар туралы тиісті шаралар қабылдау үшін Түркістан облысының әкімінің назарына жеткізілсін.

Осы жеке ұйғарымды қарау нәтижелері және қабылданған шаралар туралы бір ай мерзімде Қазақстан Республикасының Әкімшілік істер жөніндегі кассациялық сотына хабарлансын.

Жеке ұйғарым бойынша шаралар қабылдамау немесе оны қараусыз қалдыру қолданыстағы заңнамада көзделген жауаптылыққа әкеп соғады. Осы жеке ұйғарым жарияланған сәтінен бастап дереу заңды күшіне енеді және шағым жасауға жатпайды.

Төрағалық етуші Д. Әбдіғалиев Судьялар М. Қасымов Г. Ыдырысова 4