6003-25-00-2к/512(2)

Қ А У Л Ы

2026 жылғы 27 қаңтар

Астана қаласы

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот құрамында: төрағалық етуші Ж.К. Рустембеков,

судьялар В.Е.Тохтарбаева, Л.Б.Мамырбаева,

талап қоюшы Ж.А.Тулеушованың өкілі Т.С.Жарылкаповтың, жауапкер Р.О. (Турдиева) Тажиметованың өкілі Г.Джанабергеновтың қатысуларымен,

ашық сот отырысында талап қоюшы Жупар Алдияровна Тулеушованың жауапкер Рано Октамовна (Турдиева) Тажиметоваға заңсыз соғылған құрылысты жауапкердің есебінен бұзып, жер учаскесін қайтаруды міндеттеу туралы және қарсы талап қоюшы Рано Октамовна Тажиметованың жауапкерлер Жупар Алдияровна Тулеушова мен Сералы Тулегенович Исахановқа сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану туралы азаматтық істі жауапкер Р.О. (Турдиева) Тажиметованың өкілі Г.Джанабергеновтың Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 17 қазандағы шешіміне және Шымкент қаласының сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 14 қаңтардағы қаулысына берген кассациялық шағымы бойынша қарап,

АНЫҚТАДЫ :

Талап қоюшы жоғарыда көрсетілген талап қоюмен сотқа жүгінген. Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 17 қазандағы шешімімен Ж.А.Тулеушованың талап қоюы қанағаттандырылған. Шымкент қаласы, Абай ауданы, Тұран мөлтек ауданы, №232/1 мекенжайда орналасқан кадастрлық №22-327-018-814 жер учаскесінде тұрғызылған тұрғын үй құрылысы жауапкер Р.О.Тажиметованың есебінен бұзылып, жер учаскесін қайтару міндеттелген.

Талап қоюшы Р.О.Тажиметованың жауапкер Ж.А.Тулеушова, С.Т.Исахановқа сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану туралы қарсы талап қоюы қанағаттандырудан бас тартылған. Сот шығыстары туралы мәселе шешілген.

Шымкент қаласының сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 14 қаңтардағы қаулысымен аталған шешім өзгеріссіз қалдырылған.

Жауапкер Р.О. (Турдиева) Тажиметованың өкілі Г.Джанабергеновтың кассациялық шағымында істі қарау барысында материалдық құқық нормаларының бұзылғанын, іс үшін маңызы бар мән-жайлардың шеңбері дұрыс анықталмағанын, сот актілерімен келіспей, кассациялық шағымында олардың күшін жоюды, қарсы талап қоюды қанағаттандыруды сұраған. Кассациялық сот тараптарды тыңдап, шағымның уәждерін талқылап, іс құжаттарын зерделеп, келесі қорытындыға келді.

Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі - АПК) 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес заңсыз сот актiсiн шығаруға әкеп соққан материалдық және процестік құқық нормаларының елеулi түрде

бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негiз болады.

Жергілікті соттармен іс бойынша мұндай заң бұзушылықтарға жол берілген.

Себебі соттар талап қоюды қанағаттандырудың негізі ретінде жер учаскесі Ж.А.Тулеушованың атына тиісті түрде тіркелген, жер учаскесінің нақты орналасқан шекаралары жер кадастрлық ісіндегі мәліметтерге сәйкес келетіндігі, нақты орналасқан жері жер кадастрлық ісіндегі және электронды картамен сәйкес дей келе, Р.О.(Турдиева) Тажиметованың құрылысын бұзып, жер учаскесін қайтаруды міндеттеу туралы қате тұжырымға келген.

Іс құжаттарынан анықталғандай, 2022 жылғы 27 қаңтардағы С.Т.Исаханов пен Ж.А.Тулеушованың арасында жасалған сыйға тарту шарты негізінде Шымкент қаласы, Абай ауданы, Турлан мөлтек ауданы, №232 мекенжайда орналасқан, кадастрлық №19-309-096-1534 (қазіргі кезде - 22327-018-814), алаңы 0,0800 га жер учаскесіне (бұдан әрі - даулы жер учаскесі) соңғының меншік құқығы тіркелген.

«Шымкент қаласының сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасы» мемлекеттік мекемесінің жылжымайтын мүлік объектісіне мекенжай беру туралы анықтамасына сай, басқарманың 2023 жылғы 22 мамырдағы №2392 бұйрығы негізінде даулы жер учаскесіне Шымкент қаласы, Абай ауданы, Тұрлан шағын ауданы, №232/1 мекенжайы берілген.

Өз кезегінде сыйға тарту шартында С.Т.Исахановтың құқығы жылжымайтын мүлікті жария ету комиссиясының 2007 жылғы 17 сәуірдегі №42539 шешімімен негізінде пайда болғаны көрсетілген.

Жауапкер Р.О.Тажиметоваға (Турдиева) Шымкент қаласы әкімінің жылжымайтын мүлікті жария ету комиссиясының 2007 жылғы 9 тамыздағы №56674 шешімімен Шымкент қаласы, Ынтымақ мөлтек аудан, №57 жер учаскесі жария етілген.

Осы шешімнің негізінде Р.О.Тажиметоваға Шымкент қаласы, Ынтымақ мөлтек аудан, №57 мекенжайдағы жеке меншік тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскесіне жеке меншік құқығын беретін кадастрлық №19-309-061-9731 акті жасалып, сол жылы 30 қазанда тіркелген.

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 118бабының 1-тармағына сәйкес, жылжымайтын мүлікке құқықтардың (құқықтар ауыртпалығының) туындауы, өзгеруі және тоқтатылуы осы Кодексте және "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларда мемлекеттік тіркелуге жатады.

Мемлекеттік тіркеудің жылжымайтын мүлікке байланысты өзге де объектілері "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында айқындалады.

Жергілікті соттар Ж.А.Тулеушованың құқығы 2022 жылғы 27 қаңтардағы сыйға тарту шартының, ал алғашқы жер иесі С.Т.Исахановтың құқығы жылжымайтын мүлікті жария ету комиссиясының 2007 жылғы 17 сәуірдегі №42539 шешімінің негізде пайда болғандығын тіркеу істерін сұратып тексермеген, жауапкердің құқық белгілейтін құжаттарды тексеру туралы уәждеріне тиісті түрде баға бермеген.

Істің мұндай тұрғысында, сот актілері өзгертілуге, шешімнің жер учаскесінде тұрғызылған тұрғын үй құрылысы жауапкер Р.О.Тажиметованың есебінен бұзылу және жер учаскесін қайтаруды міндеттеу бөлігінің күші жойылып, Ж.А.Тулеушованың талап қоюының бұл бөлігін қанағаттандырусыз қалдырылуға, кассациялық шағым ішінара қанағаттандырылуға жатады.

Сонымен қатар, Шымкент қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2026 жылғы 14 қаңтардағы қаулысымен өзгеріссіз қалдырылған Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2025 жылғы 8 қазандағы шешімімен Шымкент қаласы әкімінің жанындағы жылжымайтын мүлікті жария ету комиссиясының 2007 жылғы 17 сәуірдегі №42539 С.Т.Исахановтың атына берілген шешімі және 2022 жылғы 27 қаңтардағы С.Т.Исахановтың Ж.А.Тулеушоваға Шымкент қаласы, Абай ауданы, Турлан мөлтек ауданы, №232 мекенжайда орналасқан жер учаскесін сыйға тарту шарты жарамсыз деп танылған.

Р.О.(Турдиева) Тажиметованың сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану туралы қарсы талабы қанғаттандырусыз қалдырғаны заңды.

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 157бабының 3-тармағына сәйкес мүдделі тұлғалар, тиісті мемлекеттік орган не прокурор мәмілені жарамсыз деп тану туралы талап қоюы мүмкін.

Көрсетілген мәмілені жасау нәтижесінде құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған немесе бұзылуы мүмкін тұлға мүдделі тұлға болып табылады.

Р.О.(Турдиева) Тажиметова сыйға тарту шартының нәтижесінде оның қандай құқығы мен мүддесі бұзылатындығы туралы нақты дәлелдемелер сотқа ұсынбаған.

Жауапкер Р.О.Тажиметованың сот актілеріне кассациялық шағым беру мерзімі АПК-нің 126-бабының 2-бөлігіне сай қалпына келтірілуге жатады. Өйткені, Р.О.Тажиметованың кассациялық шағымы 2025 жылдың 16 маусымда және 12 шілдесінде АПК-нің 442-бабының 1-бөлігінде көзделген негіздер бойынша қайтарылған, нәтижесінде кассациялық шағымды беру мерзімі себепті негіздермен өткізіп алған.

АПК-нің 451-бабы 2-бөлігінің 8) тармақшасын, 452-бабын басшылыққа алып, сот

ҚАУЛЫ ЕТТІ:

Р.О. (Турдиева) Тажиметованың өкілі Г.Джанабергеновқа сот актілеріне кассациялық шағым беру мерзімі қалпына келтірілсін.

Шымкент қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2024 жылғы 17 қазандағы шешімі және Шымкент қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 14 қаңтардағы қаулысы өзгертілсін. Шешімнің Шымкент қаласы, Абай ауданы, Тұран мөлтек ауданы, №232/1 мекенжайда орналасқан кадастрлық №22-327-018-814 жер учаскесінде тұрғызылған тұрғын үй құрылысы жауапкер Р.О.Тажиметованың есебінен бұзу және жер учаскесін қайтаруды міндеттеу бөлігінің күші жойылып, Ж.А. Тулеушованың талап қоюының бұл бөлігі қанағаттандырудан бас тартылсын. Шешімнің қалған бөлігі өзгеріссіз қалдырылсын.

Жауапкер Р.О. (Турдиева) Тажиметованың өкілі Г.Джанабергеновтың кассациялық шағымы ішінара қанағаттандырылсын.

Төрағалық етуші: Ж.К.Рустембеков

В.Е.Тохтарбаева

Судьялар:

Л.Б.Мамырбаева