6003-25-00-2к/5265

Қ А У Л Ы

2026 жылғы 5 мамыр Астана қаласы

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот құрамында: төрағалық етуші Ж.К. Рустембеков, судьялар А.О.Тогумбетова, Л.Б.Мамырбаева,

прокурор М[...], талап қоюшының өкілі М[...] қатысуымен,

ашық сот отырысында талап қоюшы «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитеті Түркістан облысының жер ресурастарын басқару департаменті» республикалық мемлекеттік мекемесінің (бұдан әрі-Департамент) жауапкерлер С[...], С[...], И[...] әкімнің шешімдерін, сыйға тарту шартын жарамсыз деп тану туралы азаматтық істі жауапкер С[...] өкілі Ж[...] Түркістан облысы Келес аудандық сотының 2025 жылғы 7 тамыздағы шешіміне және Түркістан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 6 қарашадағы қаулысына берген кассациялық шағымы бойынша қарап,

АНЫҚТАДЫ:

Департамент жоғарыда аталған талап қоюмен сотқа жүгінген.

Түркістан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 6 қарашадағы қаулысымен өзгеріссіз қалдырылған Түркістан облысы Келес аудандық сотының 2025 жылғы 7 тамыздағы шешімімен талап қою қанағаттандырылған.

Қошқарата ауылдық округі әкімінің 1998 жылғы 26 желтоқсандағы №50 шешімінің жауапкер С[...] қатысты бөлігі және 2022 жылғы 17 маусыдағы №89 шешімі жарамсыз деп танылған.

2022 жылғы 18 тамыздағы С[...] (жұбайы И[...]) С[...] №4324 жер учаскесін сыйға тарту келісім шарты жарамсыз деп танылған. Сот шығыстары туралы мәселе шешілген. Ж[...].С[...] өкілі Ж[...] кассациялық шағымында төменгі сатыдағы соттар істің мән-жайын дұрыс айқындамағанын, материалдық және процестік құқық нормаларының бұзылғанын көрсетіп, сот актілерінің күшін жойып, талап қоюды қанағаттандырудан бас тарту туралы жаңа шешім қабылдауды сұраған.

Кассациялық сот іске қатысушы тұлғалардың түсініктерін, прокурордың сот актілері заңды деген қорытындысын тыңдап, іс бойынша жинақталған дәлелдемелерді зерделеп, кассациялық шағымның уәждерін талқылап, келесі тұжырымға келді.

Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі - АПК) 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес, заңсыз сот актiсiн шығаруға әкеп соққан, осы Кодекстің 427-бабында көзделген материалдық және процестік

құқық нормаларының елеулi түрде бұзылуы заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық тәртіппен қайта қарауға негiз болады.

Соттармен мұндай заң бұзушылықтарға жол берілмеген.

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің (бұдан әрі - АК) 267бабының 1-тармағына сәйкес, егер мемлекеттік органның не лауазымды адамның заңдарға сәйкес келмейтiн қалыпты немесе жеке құжат шығаруы салдарынан меншiк иесiнiң және басқа адамдардың өзiне тиесiлi мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету жөнiндегi құқықтары бұзылса, мұндай құжат меншiк иесiнiң немесе құқығы бұзылған адамның талап қоюы бойынша сот тәртiбiмен жарамсыз деп танылады.

Қазақстан Республикасының Жер кодексінің (бұдан әрі- Жер кодексі) 44-2-бабының 4-тармағының 2,3,6 тармақшаларының талаптарына сәйкес, жер учаскесін беру мынадай тәртіппен жүргізіледі: қала құрылысы құжатына сәйкес сұралып отырған жер учаскесін мәлімделген нысаналы мақсаты бойынша берудің мүмкін екенін (мүмкін емес екенін) айқындау; жер учаскесін бөліп беру схемасын қалыптастыру және келісу; жергілікті жерде жер учаскесінің шекараларын белгілеу.

Жер кодексінің 43-бабының 7-1 тармағына сәйкес, облыстың, облыстық маңызы бар қаланың (оның әкімшілік бағынысына берілген аумақта), ауданның жергілікті атқарушы органының және кент, ауыл, ауылдық округ әкімінің жер учаскесіне құқық беру туралы шешімінің жобасында: жер учаскесінің орналасқан жері; жер учаскесінің нысаналы мақсаты; жер санаты; жер учаскесінің алаңы; жерге құқық түрі, ауыртпалықтар, сервитуттар; жер комиссиясы хаттамалық шешімінің нөмірі мен күні; жер учаскелерін қалыптастыру жөніндегі жерге орналастыру жобаларының нөмірі мен бекітілген күні; жеке қосалқы шаруашылық жүргізу үшін берілетін жер учаскесі телімінің түрі; жер учаскесі төлемақыға берілетін жағдайда жер учаскесін немесе жер пайдалану құқығын сатып алу бағасы; жер учаскесін сатып алу-сату шарттары мен жалға алу шарттарын жасасу мерзімдері; жер учаскесінің бөлінетіндігі (бөлінбейтіндігі) туралы мәліметтер; жер учаскесін берумен байланысты өзге де мәліметтер қамтылуға тиіс.

Жер кодексінің 44-1 бабының 1-тармағына сәйкес, кенттің, ауылдың жерінен жер учаскесін беруді облыстың, облыстық маңызы бар қаланың (оның әкімшілік бағынысына берілген аумақта) жергілікті атқарушы органы, кенттің, ауылдың әкімі осы Кодексте белгіленген өздерінің құзыреті шегінде жүзеге асырады және ол мынадай тәртіппен жүргізіледі: жер учаскесіне тиісті құқық беру туралы өтінішті қарауға қабылдау; жер учаскесін алдына ала таңдау; сәулет-жоспарлау тапсырмасын, инженерлік желілерге қосуға арналған техникалық шарттарды және топографияны жасау; мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы не келісу органдарында осы жүйелер болмаған кезде қағаз жеткізгіштерде жер учаскесін алдын ала таңдауды келісу; жер-кадастрлық

жоспар жасау; облыстың, облыстық маңызы бар қаланың (оның әкімшілік бағынысына берілген аумақта) жергiлiктi атқарушы органының және кент, ауыл, ауылдық округ әкімінің жер-кадастрлық жоспарды қоса бере отырып, жер учаскесiне жер пайдалану құқығын беру туралы шешiм қабылдауы; уақытша (қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді) өтеулі (өтеусіз) жер пайдалану шартын жасасу; жергілікті жерде жер учаскесiнiң шекараларын белгiлеу.

Іс құжаттарына қарағанда, Сарыағаш ауданы, Қошқарата ауыл округі әкімінің 1998 жылғы 26 желтоқсандағы №50 шешімімен жауапкер С[...] үй салу үшін 0,15 га жер бекітіліп берілген.

Келес ауданы, Қошқарата ауыл округі әкімінің 2022 жылғы 17 маусымдағы №89 шешімімен «С[...]» деген сөздер «С[...]» деген сөздермен ауыстырылған; С[...] пайдалануындағы тұрғын үй құрылысы үшін 0,1000 га (1000 ш.м және өзіндік қосалқы шаруашылығын жүргізу үшін 0,0500 га (500 ш.м.) жер учаскесі, жалпы алаңы 0,1500 га (1500 ш.м) жеке меншік құқығымен бекітіліп берілсін деген сөздермен; «Қошқарата ауылы» деген сөздер «Қошқарата елді мекені» деген сөздермен өзгеріс енгізілген.

2022 жылғы 17 маусымдағы Келес ауданының сәулет және қала құрылысы бөлімімен жер учаскесінің мекенжайы Қошқарата ауылдық округі, [...] деп нақтыланып (бұдан әрі – №1 даулы жер телімі), 2022 жылғы 5 шілдеде жер учаскесіне №19326-076-146 сәйкестендіру құжаты ресімделген.

2022 жылғы 18 тамыздағы жер учаскесін №4324 сыйға тарту келісім шарт негізінде С[...] (жұбайы И[...]) Келес ауданы, [...] мекенжай бойынша орналасқан кадастрлық №№[...] жер учаскесін сыйға тартқан.

2013 жылғы 24 желтоқсанда Келес аудандық маслихатының №25-201-V шешімімен бекітілген Қошқарата ауылдық округі, Қошқарата елді мекенінің құрылыс салу мен даму схемасына (оңайлатылған бас жоспарына) сәйкес, №1 даулы жер учаскесінің орналасқан аумағында жазғы футбол алаңшасы қаралған.

Ж[...].С[...] даулы жер учаскесі 2013 жылғы 24 желтоқсандағы Келес аудандық маслихатының №25-201-V шешімімен бекітілген Қошқарата ауылдық округі, Қошқарата енлді мекенінің құрылыс салу мен даму схемасына (оңайлатылған бас жоспарына) сәйкес қарастырылған футбол алаңшасына арналған жер учаскесінде орналасқаны 2025 жылғы 17 сәуірдегі Келес ауданы жер қатынастар бөлімінің маманы Т[...], сәулет және қала құрылысы бөлімінің маманы Ә[...], Қошқара ауылдық округі әкімдігінің жер инспекторы Б[...], Келес аудандық әкімдігінің инфрақұрылым мәселелері бойынша бөлімшесінің Ш[...], Келес аудандық жер кадастры бөлімі инспекторы И[...] жасаған акті мен сызбасымен расталған.

Істі қарау барысында жауапкер С[...] тұрғын үй салу үшін даулы жер учаскесін беру туралы 1998 жылғы 26 желтоқсандағы №50 шешім шыққан уақытта, даулы жер телімінің мақсаты тұрғын үй салуға арналмағаны, егін егу үшін суармалы жер санатында болғаны өз дәлелін тапқан.

Бірінші сатыдағы сот аталған әкім шешімінде жер телімінің бөлінетіндігі немесе бөлінбейтіндігіне, сызбасы, мекенжайы көрсетілмегеніне, жауапкер С[...] шешім шыққан уақыттан шешімнің талаптарын орындамастан аудандық сәулет және тұрғын үй құрылыс бөлімінен керекті құжаттарын дайындап беру сұралмағанына, осы уақытқа дейін жер телімдерін пайдаланбағанына дұрыс назар аударған.

Сонымен қатар, бірінші сатыдағы сот талап қоюды қанағаттандырғанда даулы жер учаскесіне 2022 жылы сәйкестендіру құжаттарын ресімдеуде 2013 жылғы 24 желтоқсандағы Келес аудандық маслихатының №25-201-V шешімімен бекітілген Қошқарата ауылдық округі, Қошқарата елді мекенінің құрылыс салу мен даму схемасына (оңайлатылған бас жоспарына) сәйкес, футбол алаңшасы қаралған жер телімдеріне орналастырылғанын орынды негізге алған.

Істің мұндай тұрғысында бірінші сатыдағы соттың жауапкерге даулы жер учаскелері табысталған кезде жер заңнамасының талаптары сақталмағандығы туралы тұжырымдары негізді болып саналады.

Апелляциялық сот істің мән-жайын тексеріп, бірінші сатыдағы соттың бұл тұжырымдарымен толықтай келіскен.

Жауапкер өкілінің кассациялық шағымында келтірген уәждері дәйексіз, олар соттардың қарау нысаны болған және дауланған сот актілерінде оларға тиісті құқықтық баға берілген. Кассациялық шағымда жаңа фактілер мен негіздемелер келтірілмеген. Істі қарау барысында жергілікті соттар тарапынан материалдық және процестік құқық нормаларының бұзылуына жол берілмеген.

Жауапкердің өкілінің іс бойынша анықталған мән-жайлармен келіспеуі дауланып отырған сот актілерінің күшін жоюға немесе өзгертуге негіз бола алмайды.

Сондықтан кассациялық сот дауланып отырған сот актілері күшінде қалдырылуға жатады деген қорытындыға келді. АПК-нің 451-бабының 2-бөлігінің 1) тармақшасын, 452-бабын басшылыққа алып, сот

ҚАУЛЫ ЕТТІ:

Түркістан облысы Келес аудандық сотының 2025 жылғы 7 тамыздағы шешімі және Түркістан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 6 қарашадағы қаулысы күшінде қалдырылсын.

Ж[...].С[...] өкілі Ж[...] кассациялық шағымы қанағаттандырусыз қалдырылсын.

Төрағалық етуші: Ж.К.Рустембеков Судьялар: А.О.Тогумбетова Л.Б.Мамырбаева