№6003-26-00-2к/334

ҚАУЛЫ

2026 жылғы 28 сәуір Астана қаласы

Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот құрамында: төрағалық етуші судья Н.Б.Ормаханов, судьялар А.К.Есдаулетов, С.С.Абдигалимов,

талап қоюшы Ж[...], оның өкілі К[...], жауапкер өкілдері Б[...], Ш[...] қатысуларымен, ашық сот отырысында бейне-байланыс құрылғысы арқылы талап қоюшы Ж[...] жауапкер «Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы Жуалы аудандық білім бөлімі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне бұйрықтарды заңсыз деп танып күшін жою, жұмысқа қайта орналастыру, жалақы және моральдық зиян өндіру туралы талап қоюы бойынша Ойыл аудандық сотының 2025 жылғы 13 қазандағы шешімі мен Ақтөбе облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 18 желтоқсандағы қаулысына жауапкердің кассациялық шағымымен түскен электрондық азаматтық істі қарап,

АНЫҚТАДЫ:

Ж[...] сотқа талап қоюмен жүгініп, онда жауапкердің 2025 жылғы 5 ақпандағы №95-Ө, 17 ақпандағы №135-Ө және 25 сәуірдегі №11-ЖҚ бұйрықтарын заңсыз деп тануды, оларды жоюды, бұрынғы қызметіне қайта орналастыруды, амалсыз бос жүрген уақытына жалақы, сауықтыру жәрдемақысы және моральдық зиян өндіруді сұраған.

Ойыл аудандық сотының 2025 жылғы 13 қазандағы шешімімен талап қою ішінара қанағаттандырылған. 2025 жылғы 25 сәуірдегі №11-ЖҚ бұйрық заңсыз деп танылып, күші жойылған, талап қоюшы бұрынғы қызметіне қайта орналастырылған, амалсыз бос жүрген уақытына 2 601 394 теңге жалақы, 300 000 теңге моральдық зиян және өкіл шығындары өндірілген. Қалған талаптар қанағаттандырусыз қалдырылған.

Бірінші сатыдағы сот тәртіптік жазалардың (№95-Ө, №135-Ө) заңды қолданылғанын, алайда еңбек шартын бұзу туралы №11-ЖҚ бұйрық Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің (бұдан әрі – Еңбек кодекс) талаптарын бұза отырып қабылданғанын анықтаған. Тәртіптік теріс қылықтың қайталану белгісі болмаған, сондай-ақ тәртіптік жаза қолдану тәртібі сақталмаған. Осы негіздермен талап қою ішінара қанағаттандырылған. Ақтөбе облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 18 желтоқсандағы қаулысымен бірінші сатыдағы соттың шешімі өзгеріссіз қалдырылған. Апелляциялық сот соттың тұжырымдарымен келісіп, еңбек шартын бұзу заң талаптарын бұза отырып жүргізілгенін, тәртіптік жазаны қолдану мерзімдері мен тәртібі сақталмағанын, сондай-ақ қайталану белгісі болмағанын көрсеткен.

Жауапкер кассациялық шағымында соттар істің мән-жайларын толық анықтамағанын, талап қоюшы тарапынан өрескел заң бұзушылықтар болғанын, тәртіптік жазалар заңды қолданылғанын, қайталану белгісі бар екенін, моральдық зиян дәлелденбегенін және өкіл шығындары негізсіз өндірілгенін көрсетіп, сот актілерінің күшін жоюды сұраған. Кассациялық сот іс құжаттарын зерттеп, тараптардың түсініктерін тыңдап, төмендегідей тұжырымға келеді.

АПК-нің 438-бабының 5-бөлігіне сәйкес материалдық немесе процестік құқық нормаларының елеулі түрде бұзылуы заңсыз сот актісін шығаруға әкеп соққан жағдайда ғана кассациялық тәртіппен қайта қарауға негіз болады.

Іс бойынша мұндай бұзушылықтарға жол берілмеген.

Анықталғаны, талап қоюшы 2023 жылғы 1 маусымда Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы Жуалы аудандық білім бөлімінің П[...] атындағы №6 орта мектебінің (бұдан әрі - М[...]) директор қызметіне жұмысқа қабылданған.

Білім бөлімінің 2025 жылғы 5 ақпандағы №95-Ө бұйрығымен Ж[...] жұмыс берушінің бастамасы бойынша Еңбек кодекстің 64бабының 1-тармағының 2) тармақшасының негізінде «сөгіс» түріндегі тәртіптік жазаға тартылған (М[...] директорының шаруашылық ісі жөніндегі орынбасарын жұмыстан босату және қабылдау барысында кемшіліктерге жол берді деген негізбен).

Білім бөлімінің 2025 жылғы 17 ақпандағы №135-Ө бұйрығымен Ж[...] Еңбек кодексінің 23-бабының 1-тармағының 3) тармақшасы, 64-бабының 1-тармағының 3) тармақшасының негізінде «қатаң сөгіс» түріндегі тәртіптік жазаға тартылған (уәкілетті органға ескертпей мектептің сабақ процессін 30 минуттан өткізгені және М[...] талаптарын орындамады деген негізбен).

Жауапкер кассациялық шағымында 2025 жылғы 5 ақпандағы №95-Ө және 2025 жылғы 17 ақпандағы №135-Ө бұйрықтарға қатысты бірінші және апелляциялық сатыдағы сот актілерімен келісетінін көрсеткен.

Одан кейін Білім бөлімінің 2025 жылғы 18 ақпандағы №4-ЖҚ бұйрығымен Еңбек кодексінің 52-бабының 1-тармағының 16)-тармақшасы негізінде Ж[...] 2025 жылғы 19 ақпанынан бастап еңбек шарты бұзылып, ол биология пәні мұғалімі ретінді мектепте қалдырылған (өзіне жүктелген міндеттерді қайталап тиісінше орындамағаны үшін).

Іс құжаттарынан анықталғандай, талап қоюшы 2025 жылғы 17 қаңтарда штаттық кестеде қарастырылмаған есепші қызметіне қызметкер қабылдаған. Алайда бұл мән-жай жұмыс берушіге 2025 жылғы қаңтар айында белгілі болған және тәртіптік жазалар қолданылғанға дейін орын алған.

Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 16)-тармақшасына сәйкес еңбек шарты жұмыскер еңбек міндеттерін дәлелсіз себептермен қайталап орындамаған жағдайда ғана бұзылады.

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының 2024 жылғы 28 қарашадағы №1 «Соттардың еңбек дауларын шешу кезінде заңнаманы қолдануының кейбір мәселелері туралы» Нормативтік қаулысының (бұдан әрі

нормативтік қаулы) 18-тармағына сәйкес қайталану белгісін анықтау үшін алдыңғы тәртіптік теріс қылық заңды түрде рәсімделіп, жаңа теріс қылық одан кейін жасалуы тиіс.

Соттар анықтағандай, талап қоюшыға негіз болған бұзушылықтар тәртіптік жазалар қолданылғанға дейін орын алған, сондықтан қайталану белгісі жоқ. Осыған байланысты еңбек шартын бұзу заңсыз болып табылады.

Сонымен қатар, Еңбек кодексінің 65-бабының 2-тармағына сәйкес тәртіптік жаза қолданар алдында жұмыскерден жазбаша түсініктеме талап етілуге тиіс. Іс құжаттарынан 2025 жылғы 25 сәуірдегі №11-ЖҚ бұйрық шығарылғанға дейін талап қоюшыдан түсініктеме талап етілмегені анықталған. Еңбек кодексінің 66-бабының 1-тармағына сәйкес тәртіптік жаза теріс қылық анықталған күннен бастап бір ай ішінде қолданылуға тиіс. Бұл мерзім де сақталмаған.

Осы мән-жайлар бірінші және апелляциялық сатыдағы соттардың еңбек шартын бұзу туралы бұйрықты заңсыз деп тану туралы тұжырымдарының дұрыстығын растайды.

Кассациялық шағымдағы талап қоюшының әрекеттері өрескел бұзушылық болып табылады деген уәждер соттардың тұжырымдарын жоққа шығармайды, өйткені еңбек шартын бұзу үшін заңда көзделген рәсімдер сақталуға тиіс.

Моральдық зиян өндіру туралы уәждерге қатысты, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 951-бабына сәйкес моральдық зиян құқық бұзушылық фактісі болған жағдайда өтелуге жатады. Талап қоюшының заңсыз жұмыстан босатылуы оның еңбек құқықтарының бұзылуына әкелген, сондықтан соттардың моральдық зиянды 300 000 теңге мөлшерінде өндіруі әділдік және ақылға қонымдылық қағидаттарына сәйкес келеді.

Өкіл шығындарына қатысты, АПК-нің 113-бабына сәйкес олар іс жүзінде жұмсалған мөлшерде және ақылға қонымды шектерде өндіріледі. Соттар ұсынылған дәлелдемелерді бағалай отырып, 500 000 теңге мөлшерін негізді деп таныған. Бұл тұжырымды қайта қарауға негіз жоқ.

Кассациялық шағымда келтірілген өзге уәждер бірінші және апелляциялық сатыларда зерттеліп, оларға тиісті құқықтық баға берілген. Осыған байланысты дау айтылған сот актілерінің күшін жоюға негіздер жоқ. АПК-нің 451-бабының 2-бөлігінің 1)-тармақшасын басшылыққа алып, кассациялық сот

ҚАУЛЫ ЕТТІ:

Ақтөбе облысы Ойыл аудандық сотының 2025 жылғы 13 қазандағы шешімі мен Ақтөбе облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының 2025 жылғы 18 желтоқсандағы қаулысы күшінде, кассациялық шағым қанағаттандырусыз қалдырылсын.

Төрағалық етуші Судьялар

Н.Ормаханов А.Есдаулетов

С.Абдигалимов